Dlaczego ju? mi si? nie chce? Co mog? z tym zrobi??
autorem artyku?u jest Ma?gorzata Dwornikiewicz - Opali?ska
Jestem przekonana, ?e je?li tylko spojrzysz wstecz, znajdziesz w swoim biznesowym ?yciu takie chwile, kiedy czu?a? zniech?cenie, by?o ci ?le, zadawa?a? sobie pytania: i co dalej?, w sumie po co to wszystko? Albo mówi?a? sobie: ju? nie mam si?y i?? dalej, ju? nie dam rady, tyle rzeczy mi nie wychodzi.
Pami?tasz sytuacje, mo?e ca?e dni, tygodnie, gdy by?a? jak gasn?cy p?omie??
Mo?e zaobserwowa?a? wtedy u siebie emocjonalne wyja?owienie, my?l?c: nie dam rady wej?? ju? na t? gór?, zacz??a? ogranicza? kontakty z innymi. Mo?e zacz??a? wtedy deprecjonowa? innych, widz?c tylko ich wady, mo?e poczu?a? nienawi?? albo zacz??a? oboj?tnie?. Mo?liwe, ?e zw?tpi?a? te? we w?asne si?y i mo?liwo?ci my?l?c: nie nadaj? si? do prowadzenia biznesu, nie poradz? sobie, jestem beznadziejna.
Te trzy symptomy -wed?ug Christiny Maslach ?wiadcz? o wypaleniu zawodowym.
Co takiego si? dzieje, jakie s? przyczyny utraty energii podwa?ania zasadno?ci wszystkiego tego, co osi?gn??a? do tej pory, tego jaka jeste? i co pozwoli?o ci si? mozolnie wspina? po kolejnych szczeblach twojego sukcesu?
Jak syndrom wypalenia t?umaczy psychologia?
Pocz?tkowo terminem tym opisywano efekty ustawicznego nadu?ywania narkotyków. W ameryka?skim slangu w ten sposób okre?lano sytuacj? sportowca, który osi?gaj?c ?wietne wyniki na treningach, przegrywa? decyduj?ce, wa?ne zawody.
W literaturze wypalenie opisa? Green A. Burn w opowiadaniu” Out Case”( „Przypadek wypalenia), gdzie zm?czony prac? architekt porzuci? swoj? prac?, by zamieszka? w afryka?skiej d?ungli.
W ameryka?skiej psychologii termin wypalenie pojawi?o si? w po?. Lat 70.
W 1974 r. Herbert J.Freudenberger okre?li? wypalenie jako stan wyczerpania jednostki spowodowany nadmiernymi zadaniami stawianymi jej przez fizyczne lub spo?eczne ?rodowisko pracy.
Generalnie wypalenie jest zdecydowanie negatywnym stanem psychologicznym. Ujmuj?c twoj? aktywno?? zawodow? w postaci kontinuum, zobaczysz na jednym kra?cu zaanga?owanie w prac? a na drugim wypalenie. To tak, jakby kto? Twoj? pocz?tkow? energi?, pasj?, zapa?, fascynacj? nowymi zdarzeniami zamieni? w niech??, niezadowolenie ze swoich osi?gni??, wyczerpanie, a nast?pnie przygn?bienie, bezradno?? i brak wiary w mo?liwo?? poprawy sytuacji
Psychologowie z American Psychology Association wyró?niaj? pi?? charakterystycznych etapów wypalenia:
1. Miesi?c miodowy – to czas, w którym jeste? zauroczona prac?( prowadzeniem firmy), jeste? pe?na energii, optymizmu, entuzjazmu i odczuwasz satysfakcj? ze swoich osi?gni??.
2.Przebudzenie – to czas, kiedy zauwa?asz, ?e twoja ocena dotychczasowej pracy by?a nierealistyczna. Twoj? odpowiedzi? na ten stan jest obrona idealistycznej wizji ( np. swojej firmy, jej funkcjonowania, etc.) w wyniku czego zaczynasz pracowa? coraz wi?cej.
3.Szorstko??- realizujesz zadania z coraz wi?kszym zaci?ciem, wk?adaj?c w to du?o pracy i wysi?ku; pojawiaj? sie jednak ju? pierwsze k?opoty w kontaktach spo?ecznych – ze wspó?pracownikami, partnerem, rodzin?.
4.Wypalenie pe?noobjawowe – zauwa?asz juz u siebie pe?ne wyczerpanie fizyczne i psychiczne, zaczynasz zauwa?a? u siebie stany depresyjne, masz poczucie pustki i samotno?ci. Masz ochot? uciec jak najdalej od pracy.
5.Odradzanie si? – to czas, w którym leczysz rany, powsta?e w wyniku wypalenia.
Skrajn? postaci? wypalenia jest karoshi(albo karoushi, karoshi; jap. ???) okre?laj?ce zjawisko nag?ej ?mierci w wyniku przepracowania i stresu. Pierwszy przypadek karoshi odnotowano w Japonii w 1969. Co ciekawe zjawisko to dotyczy ludzi w pe?ni zdrowych i aktywnych.
Wa?ne jest u?wiadomienie sobie, które z nas i z jakiego powodu s? szczególnie nara?one na syndrom wypalenia.
Specjali?ci lokalizuj? przyczyny wypalenia w trzech p?aszczyznach:
- indywidualnej; w tym przypadku wypaleniu sprzyjaj? pewne cechy naszej osobowo?ci. Je?li nie wierzysz w swoje mo?liwo?ci, jeste? przekonana, ?e od ciebie niewiele zale?y, jeste? perfekcjonistk?, stawiasz sobie bardzo wysokie wymagania i czujesz frustracj?, karcisz siebie, gdy ich nie spe?nisz, albo traktujesz prowadzenie swojej firmy jak misj?, wymagaj?c? od Ciebie szczególnego zaanga?owania i specjalnych wyrzecze? a do tego unikasz trudnych sytuacji jeste? nara?ona w du?ym stopniu na wypalenie zawodowe.
- interpersonalnej, wypaleniu sprzyjaj? w tym przypadku wszelkie stresuj?ce sytuacje, których do?wiadczasz w kontaktach z innymi lud?mi, m.in. Wszelkie konflikty ze wspó?pracownikami, zaburzona komunikacja, kwestionowanie kompetencji, blokowanie aktywno?ci twórczej, wszelkie przejawy agresji( psychicznej, werbalnej), mobbing;
- organizacyjnej, na tej p?aszczy?nie czynnikami stymuluj?cymi powstanie wypalenia zawodowego mog? by?: brak lub niedostateczna umiej?tno?? zarz?dzania sob? w czasie, przeci??enie obowi?zkami (je?li prowadzisz firm? zastanów si?, czy delegujesz zadania), masz zbyt ma?o informacji. By prawid?owo kierowa?, zarz?dza? firm?, nie potrafisz prze?o?y? swoich ( i firmy) celów na dzia?ania.
Czynnikami, stresorami dodatkowymi, które sprzyjaj? pojawieniu si? wypalenia s?:
- styl w jakim kierujesz swoj? firm?, niedopasowany do jej zada?,
- stres zwi?zany z niemo?no?ci? pogodzenia kilku ról ?yciowych ( szefowej, matki, ?ony, córki, przyjació?ki etc.),
- stres zwi?zany ze sposobem wykonywania pracy ( np. po?piech, monotonia, praca w godzinach wieczornych lub nocnych),
- niezadowolenie z rozwoju ( lub braku rozwoju) firmy, odpowiedzialno?? za wspó?pracowników.
Co mo?emy zatem zrobi?, aby?my nadal rozwija?y nasze firmy nie poddaj?c si? wypaleniu, aby nadal nam si? chcia?o i aby?my odczuwa?y satysfakcj? z pracy?
Oczywi?cie najlepiej zapobiega? ni? leczy?. Je?li b?dziesz ?wiadoma potencjalnych zagro?e?, oraz czynników ryzyka ( o których pisa?am powy?ej), zwi?kszaj?cych mo?liwo?? wypalenia zawodowego i wcze?niej zareagujesz masz spore szanse by unikn?? wypalenia- zatem przede wszystkim profilaktyka.
Pami?taj przy tym, ?e zespó? wypalenia to efekt twojej trudnej sytuacji, a nie tego, ?e jeste? z?? osob?.
Co konkretnie mo?esz zrobi?, by zminimalizowa? ryzyko wypalenia u siebie i nie dopuszcza? do demotywacji?
Fachowcy ( m.in. Andrzej Jedynak) zalecaj? by?:
Ustala?a realistyczne cele- nie znaczy to, by? nie realizowa?a swoich marze?, ani by? nie podnosi?a wysoko poprzeczki. Wa?ne jest to, by? ustalaj?c cele nie uogólnia?a, nie okre?la?a ich abstrakcyjnie – lecz formu?owa?a je w kategoriach zachowa? nie idei oraz rozbija?a na ma?e cele. Takie podej?cie pozwoli ci: koncentrowa? si? na celu ostatecznym, pozby? si? frustracji, dotycz?cej niemo?no?ci wykonania czego? wielkiego oraz mierzy? efekty twojej pracy.